Kościelna wykreślanka

• sedes: Sedes to stałe siedzenie zamontowane w prezbiterium, z którego główny celebrans prowadzi nabożeństwo. Zaczęto go używać dopiero po reformie liturgicznej po Soborze Watykańskim II, i w przeciwieństwie do sedilii jest ono ustawione przodem do ludu. Przy sedes kapłan odprawia obrzędy wstępne i zakończeniowe, kieruje liturgią słowa i modlitwami powszechnymi, a także może stamtąd wygłaszać kazanie. W pobliżu sedes mają swoje miejsce diakoni i inni asystujący.
• monstrancja: Monstrancja (z łac. monstrare – pokazywać, demonstrować), zwana także custodia, to ozdobna, przeszklona szkatułka na nóżce, wykonana ze szlachetnych metali (najczęściej ze złoconego srebra). Należy do świętych naczyń i sprzętów, czczonych na ołtarzach kościołów katolickich, zwanych po łacinie Vasa sacra. W najstarszych czasach (od około XII wieku) służyła do wystawiania relikwii świętych (łac. ostensio), była więc pierwotnie ostensorium – otwartym (przeszklonym lub wyposażonym w kryształ berylowy) relikwiarzem, zwanym też monstrantia pro reliquiis.
• chrzest: Chrzest jest jednym z sakramentów i oznacza oczyszczenie z grzechów oraz zjednoczenie wiernego z Chrystusem. Początki chrześcijańskiej praktyki chrztu sięgają postaci Jana Chrzciciela, który według Nowego Testamentu ochrzcił Jezusa w rzece Jordan. Słowo „chrzest” w języku greckim to βάπτισμα \[baptisma], co oznacza zanurzenie. Biblia definiuje chrzest jako zanurzenie w wodzie. Różne kościoły chrześcijańskie udzielają chrztu w zależności od tradycji – przez polanie wodą lub pełne zanurzenie.
• kadzielnica: Kadzielnica (łac. turibulum lub thuribulum) to chrześcijańskie kadzielnicze naczynie, przenośny pojemnik wykonany z metalu, wyposażony w otwory i pokrywkę, zwykle zawieszony na trzech łańcuszkach z uchwytem. Jest to przedmiot liturgiczny używany od wczesnego średniowiecza, znany już w drugiej połowie II wieku w katakumbach przy pogrzebach. W liturgii pojawił się około VI wieku. Kadzielnicy używa kapłan lub jego pomocnik (ministrant) podczas nabożeństw i innych obrzędów kościelnych do świętego oczyszczenia — kadzenia osób oraz poświęcania świątyń, ołtarzy, rzeźb i innych przedmiotów. Do naczynia wkłada się metalową miskę z rozżarzonymi węglami drzewnymi lub samopodpalającymi się brykietami. Na węgle sypie się kadzidło — aromatyczną żywicę, przechowywaną w tzw. łódeczce (navicula).
• bierzmowanie: Bierzmowanie (z niemieckiego „firmen”, łac. „firmare” – umacniać) jest jednym z siedmiu sakramentów Kościoła katolickiego, prawosławnego oraz Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego. Razem z chrztem i eucharystią stanowi jeden z sakramentów inicjacyjnych. Według nauki wymienionych kościołów, bierzmowanie jest sakramentem ustanowionym przez Jezusa Chrystusa, poprzez który chrześcijanin otrzymuje od Boga pieczęć daru Ducha Świętego. Wraz z chrztem i sakramentem święceń, bierzmowanie według nauki katolickiej odciska niezniszczalny znak (charakter) w duszy człowieka, dlatego te sakramenty można przyjąć tylko raz w życiu.
• luminum: Biała Sobota (łac. sabbatum sanctum, magnum lub luminum – czyli święta, wielka lub świetlista) to dzień w kalendarzu liturgicznym poprzedzający Niedzielę Wielkanocną, będący częścią Świętego Tygodnia – drugi dzień triduum paschalnego. Upamiętnia dzień, gdy Jezus spoczywał w grobie.
• chrzcielnica: Chrzcielnica to zbiornik lub naczynie z wodą święconą, używane w świątyniach chrześcijańskich do udzielania sakramentu chrztu. Zawiera wodę święconą, którą człowiek jest ochrzczony i poprzez chrzest staje się chrześcijaninem.
• aspersorium: Aspersorium (od łacińskiego aspergere, czyli „pokropić”) to przenośny pojemnik na wodę święconą, do którego zanurza się kropidło (aspergil) podczas błogosławienia wodą święconą w Kościele rzymskokatolickim. W przenośnym znaczeniu może oznaczać także kropielnicę. Osoba niosąca aspersorium nazywa się asperferariuszem.
• prezbiterium: Prezbiterium, zwane także chórem (od łacińskiego presbyterium), to część przestrzeni chrześcijańskiego kościoła lub katedry przeznaczona dla księży.
• Exsultet: Exsultet (łac. „radość”) to w liturgii rzymskiej nazwa wielkanocnego hymnu, który śpiewa diakon na początku Wigilii Paschalnej. Jest to pieśń pochwalna ku czci świecy wielkanocnej, zwanej paschałem, symbolizującej Zmartwychwstałego Chrystusa.
• nabożeństwo: Nabożeństwo to religijne spotkanie ludzi w celu komunikacji z Bogiem, spotkania z Nim lub złożenia Mu ofiary.
• ciborium: Termin „ciborium” pochodzi od greckiego słowa „kiborion”. Jest to liturgiczny pojemnik używany w Kościele katolickim oraz w kościołach posiadających Eucharystię do przechowywania przemienionych (konsekrowanych) hostii — czyli Eucharystii. We wczesnym chrześcijaństwie używano pojemników wykonanych z drewna, kości słoniowej, wypalanej gliny, tkaniny lub metalu z emaliowaną dekoracją, podobnych do pyksyd, które po polsku określa się jako „puška”. Od późnego średniowiecza (XV wiek) kształt ciborium przypomina kielich, ale sama misa (zwany po łacinie „cuppa”) jest większa i wyposażona w pokrywkę. Na czubku pokrywki często znajduje się uchwyt w formie krzyża. Materiałem ciborium w Kościele rzymskokatolickim i greckokatolickim musi być cenny metal, najczęściej srebro, wewnątrz pozłacane.
• abak: Abakus lub abak jest częścią wyposażenia liturgicznego kościoła. Jest to stolik przeznaczony do przygotowania rzeczy do mszy świętej, zwykle umieszczony w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Najczęściej znajduje się przy ścianie po stronie epistoły (prawej stronie kościoła patrząc od ołtarza). Na abakusie może leżeć lniana tkanina i jest obsługiwany przez akolitów lub ministrantów. Mogą na nim znajdować się chleb i wino przed konsekracją, miska, patena, dzbanuszki i ręcznik do obmywania rąk (lavabo) itd. Hostie dla wiernych mogą być podczas liturgii przechowywane w cyborium lub pyksydze.
• kielich: Kielich (łac. calix) ma dwa archetypy: krater — antyczne naczynie o dwóch uchwytach, różnej wielkości, przeznaczone do mieszania wina z wodą oraz do picia, oraz kielich winny na ozdobnej nóżce. W chrześcijaństwie kielich to ustalony termin oznaczający naczynie liturgiczne, czyli przedmiot używany podczas nabożeństwa. Kielich wypełniony winem według Ewangelii Jezus Chrystus podał swoim uczniom podczas Ostatniej Wieczerzy z słowami przyszłej modlitwy: „Bierzcie i pijcie z niego wszyscy…”.
• korporale: Korporale to biały, lniany materiał w kształcie kwadratu, używany podczas sprawowania mszy świętej w Kościele katolickim. Na korporale podczas mszy układa się patenę, kielich, a czasem także cyborium. W mszy według nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego kładzie się na nim również samą hostię.